Գառնիի տաճար. պատմություն, տոմսեր և ինչպես հասնել

Գառնիի տաճար՝ կարճ պատասխանը

Գառնիի տաճարը մ.թ. I դարի հունահռոմեական տաճար է Ազատ գետի կիրճի վրա կախված ժայռեզրին, Երևանից մոտ 30 կմ դեպի արևելք։ Սա Հայաստանում և ողջ նախկին Խորհրդային Միության տարածքում միակ կանգուն սյունազարդ հեթանոսական տաճարն է։ Մեծահասակների մուտքավճարը 1 500 դրամ է, ուսանողների, թոշակառուների և երեխաների համար կան զեղչված տոմսեր։ Ճանապարհը տևում է 40 րոպե տաքսիով կամ մոտ մեկ ժամ 266 երթուղայինով՝ Երևանի Գայի ավտոկայանից։ Տեղում հաշվարկեք 1–2 ժամ, կամ կես օր, եթե ուզում եք իջնել նաև ներքևի «Քարերի սիմֆոնիա» կիրճը։

Այս ուղեցույցում՝ տաճարի պատմությունը, ինչ տեսնել տեղում, տոմսերն ու աշխատաժամերը, հասնելու բոլոր տարբերակները և այցելության լավագույն ժամանակը։

Ի՞նչ է Գառնիի տաճարը

Գառնին մոխրագույն բազալտից կառուցված փոքր իոնական տաճար է՝ ինը աստիճանով բարձր պատվանդանի վրա, շրջապատված 24 սյուներով։ Այն կարծես Աթենքից կամ Հռոմից լինի, և հենց դա է էությունը. տաճարը կառուցվել է այն ժամանակ, երբ Հայաստանը հելլենիստական թագավորություն էր՝ մի ոտքով հռոմեական աշխարհում, մյուսով՝ պարսկական։

Տաճարը գտնվում է Գառնիի ամրոցի պարիսպների ներսում՝ եռանկյունաձև հրվանդանի վրա, որտեղ երկու կողմից ժայռերն ուղղահայաց իջնում են կիրճ։ Հազար տարուց ավելի այն եղել է հայոց թագավորների ամրոցներից մեկը և նրանց ամառանոցը։

Գառնին՝ հակիրճ

Գառնիի պատմությունը 3 րոպեում

Տաճարից հին ամրոց

Այս ժայռը պաշտպանել են տաճարի կառուցումից շատ առաջ։ Գառնիում հայտնաբերված ուրարտական սեպագիր արձանագրությունը պատմում է, որ Արգիշտի I թագավորը մ.թ.ա. VIII դարում նվաճել է այս տարածքը։ Ավելի ուշ Երվանդունի և Արտաշեսյան արքայատոհմերի հայոց թագավորները հրվանդանն ամրացրել են պարիսպներով և աշտարակներով, որոնց մասերը կարելի է տեսնել նաև այսօր։

Տրդատ I-ը և արևի տաճարը

Տաճարի կառուցումն ավանդաբար վերագրվում է Տրդատ I թագավորին, որին 66 թվականին Հռոմում Հայաստանի թագավոր թագադրեց ինքը՝ Ներոն կայսրը։ Անտիկ աղբյուրների համաձայն՝ Ներոնը նրան գումար և վարպետներ տվեց երկիրը վերակառուցելու համար, և Գառնին հաճախ կապում են հենց այդ նվերի հետ։ 1945 թվականին գյուղում գտնված հունարեն արձանագրությունը Տրդատին անվանում է «արև» և հիշատակում նրա թագավորության 11-րդ տարին. այստեղից էլ մոտ մ.թ. 77 թվականի թվագրումը։

Պատմաբանների մեծ մասը կարծում է, որ տաճարը նվիրված էր Միհրին՝ արևի և լույսի հայկական աստծուն, որը ազգակից է պարսկական Միթրային։ Որոշ գիտնականներ պնդում են, որ այն կարող էր լինել դամբարան կամ հուշակոթող։ Այս բանավեճը այն պատճառներից մեկն է, թե ինչու է այստեղ այդքան հետաքրքիր այցելել լավ գիդի հետ։

Ինչու այն վերապրեց քրիստոնեությունը

Երբ 301 թվականին Հայաստանը դարձավ առաջին քրիստոնյա երկիրը, ողջ երկրում հեթանոսական տաճարները ավերվեցին։ Գառնին խնայվեց, ամենայն հավանականությամբ այն պատճառով, որ արդեն թագավորական ամառանոցի մաս էր, այլ ոչ թե գործող պաշտամունքի վայր։ Ըստ ավանդության՝ այստեղ է ապրել Տրդատ III թագավորի քույրը՝ Խոսրովիդուխտը։

Երկրաշարժը և վերակառուցումը

Տաճարը կանգուն մնաց մոտ 1 600 տարի, մինչև որ 1679 թվականի երկրաշարժը այն փլուզեց։ Գրեթե երեք դար նրա քարերը ցրված էին սարահարթով մեկ։ 1969–1975 թվականներին ճարտարապետ Ալեքսանդր Սահինյանը ղեկավարեց վերակառուցումը՝ բնօրինակ բլոկները վերադարձնելով իրենց տեղը, որտեղ հնարավոր էր դրանք նույնականացնել, իսկ բացերը լրացնելով նոր, հարթ բազալտով։

Ուշադիր նայեք սյուներին և պատերին. մուգ, քանդակազարդ քարերը բնօրինակ են, իսկ հարթ, ավելի բաց գույնի քարերը՝ XX դարի։ Ոչինչ չի հորինվել։ Որտեղ բնօրինակը չէր պահպանվել, վերականգնողները դիտմամբ թողել են մակերեսը հարթ։

Ինչ տեսնել Գառնիում

Տաճարն ինքը

Նախքան ներս մտնելը տաճարը շրջանցեք դրսից։ Տանիքի տակի որմնահարթակը զարդարված է ականթի տերևների քանդակներով, իսկ պատվանդանի աստիճանները դիտմամբ բարձր են, գրեթե ծնկի բարձրության, ինչը տաճարն էլ ավելի վեհաշուք էր դարձնում։ Գլխավոր աստիճանների երկու կողմի պատվանդաններին փնտրեք քարը պահող Ատլասի քանդակված պատկերները։

Ներսում միայն մեկ փոքր սենյակ է՝ սրբարանը (ցելլա), որտեղ ժամանակին կանգնած էր աստծո արձանը։ Այսօր այն դատարկ է, ինչի շնորհիվ ակուստիկան տպավորիչ է։ Երբեմն երաժիշտներն այստեղ դուդուկ են նվագում, և ձայնը լցնում է ամբողջ սենյակը։

Թագավորական բաղնիքը

Տաճարից հյուսիս գտնվում են III դարի հռոմեական ոճի բաղնիքի ավերակները՝ չորս սենյակով, այդ թվում տաք և սառը լոգարաններով, որոնք տաքացվում էին հատակի տակի համակարգով։ Ժամանակակից տանիքը պաշտպանում է հատակի խճանկարը, որում պատկերված են ծովային աստվածներ, ներեիդներ և ձկներ՝ օվկիանոսի աստծո դեմքի շուրջ։ Նրա հունարեն արձանագրությունը մոտավորապես ասում է՝ «Աշխատեցինք՝ ոչինչ չստանալով»։ Ոչ ոք համաձայն չէ, թե ինչ է սա նշանակում՝ չվարձատրված վարպետների բողո՞ք, թե՞ հպարտ հայտարարություն, որ նրանք դա արել են անվճար։

Եկեղեցին և պալատի ավերակները

Տաճարի կողքին պահպանվել են VII դարի կլոր եկեղեցու հիմքերը և թագավորական պալատի մնացորդները։ Այս ավերակները հեշտ է բաց թողնել, բայց դրանք ցույց են տալիս, թե ինչպես էր վայրը շարունակում օգտագործվել նաև այն բանից հետո, երբ տաճարը դադարեց տաճար լինել։

Ժայռեզրի դիտակետը

Տաճարի հետևից քայլեք մինչև հրվանդանի եզրը։ Ազատի կիրճի խորությունը տպավորիչ է, իսկ դիմացի կողմում երևում են «Քարերի սիմֆոնիայի» վեցանկյուն բազալտե սյուները։ Սա Գառնիի լավագույն լուսանկարչական կետն է, հատկապես կեսօրից հետո ուշ ժամերին։

Գառնիի տոմսերը և աշխատաժամերը

Մեծահասակների մուտքավճարը 1 500 դրամ է։ Ուսանողները, թոշակառուները և երեխաները վճարում են զեղչված գին, իսկ տոմսարկղն ընդունում է կանխիկ հայկական դրամ։ Երբեմն հնարավոր է վճարել քարտով, բայց դրա վրա մի հույս դրեք։

Աշխատաժամերը փոխվում են ըստ սեզոնի, և տարբեր աղբյուրներ տարբեր տվյալներ են տալիս։ Ընդհանուր առմամբ վայրը բացվում է առավոտյան և աշխատում է մինչև մոտ 18:00 ցուրտ ամիսներին, իսկ ամռանը՝ շատ ավելի երկար, մինչև երեկո, երբ մթնելուց հետո տաճարը լուսավորվում է։ Եթե նախատեսում եք շուտ մեկնել, ուշ այցելել կամ գնալ երկուշաբթի, ճշտեք հյուրանոցում կամ թանգարան-արգելոցի պաշտոնական կայքում նախքան ճանապարհ ընկնելը։

Որոշ ազգային տոներին, այդ թվում հուլիսյան Վարդավառին, մուտքը օրվա մի մասում եղել է անվճար։ Այդ օրերին սպասեք մեծ բազմության։

Ինչպես հասնել Երևանից Գառնիի տաճար

Տաքսիով (ամենահեշտը)

Մեքենա պատվիրեք Yandex Go կամ GG հավելվածներով։ Ճանապարհը տևում է մոտ 40 րոպե, իսկ հավելվածը գինը ցույց է տալիս նախքան պատվիրելը։ Գառնիից հետ գալը ավելի դժվար է, ուստի կամ խնդրեք վարորդին սպասել, կամ նախապես պայմանավորվեք վերադարձի մասին։ Շատ ճանապարհորդներ վարորդ են վարձում կես օրով և Գառնին համատեղում Գեղարդի վանքի հետ։

Ճանապարհին խնդրեք վարորդին կանգ առնել Չարենցի կամարի մոտ՝ Երևանի ելքին։ Պարզ առավոտյան այն շրջանակում է Արարատի լավագույն տեսարաններից մեկը։

266 երթուղայինով (ամենաէժանը)

266 երթուղայինը մեկնում է Երևանի հյուսիս-արևելքում գտնվող Գայի ավտոկայանից՝ Գայի պողոտայում գտնվող Mercedes-Benz սրահի կողքից։ Այն երթևեկում է մոտավորապես 30 րոպեն մեկ, ճանապարհը տևում է 40–60 րոպե, իսկ ուղեվարձը մոտ 500 դրամ է։ Վարորդին ասեք «Գառնիի տաճար» և իջեք գյուղի կենտրոնում, որտեղից մուտքը մի քանի քայլ է։

Հասարակական տրանսպորտի ամբողջական պատկերի և Գեղարդ շարունակելու մանրամասների համար կարդացեք մեր Գառնի և Գեղարդ մեկ օրում ուղեցույցը։

Խմբային էքսկուրսիայով

Երևանի գրեթե բոլոր գործակալությունները Գառնի էքսկուրսիաներ են կազմակերպում, սովորաբար Գեղարդի, «Քարերի սիմֆոնիայի» կամ Սևանա լճի հետ միասին։ Սա ամենապարզ տարբերակն է, եթե չեք ցանկանում որևէ բան պլանավորել, բայց տաճարում կունենաք ընդամենը 30–45 րոպե։

Մեքենայով

Երևանից ճանապարհն ասֆալտապատ է և հեշտ վարելի, իսկ մուտքի մոտ կա կայանատեղի։ Մեքենան լավագույն ընտրությունն է, եթե ուզում եք Գառնիում մայրամուտ տեսնել և մթնելուց հետո վերադառնալ։

Երբ այցելել Գառնի

• Սեզոնը. Լավագույն եղանակը մայիսին, հունիսին, սեպտեմբերին և հոկտեմբերին է։ Ամռանը շոգ է, իսկ սարահարթում ստվեր քիչ կա։ Ձմեռային այցելությունները հանգիստ են և գեղեցիկ՝ սյուների վրա ձյունով։
• Օրվա ժամը. Եկեք բացման ժամին, որպեսզի տաճարը գրեթե միայն ձերը լինի, կամ կեսօրից հետո ուշ ժամերին՝ կիրճի ոսկեգույն լույսի համար։ Էքսկուրսիոն խմբերն ամենաշատն են 11:00-ից 15:00-ն։
• Մայրամուտը. Մթնելուց հետո տաճարը լուսավորվում է, իսկ մայրամուտը կիրճի վրա օրվա ամենաշատ լուսանկարվող պահն է։
• Հեթանոսական տոները. Հայաստանի փոքրաթիվ նորահեթանոսական համայնքը Գառնիում արարողություններ է անցկացնում ավանդական տոներին, օրինակ՝ Նավասարդին՝ օգոստոսյան հին հայկական Նոր տարուն։ Եթե ձեր այցը համընկնի այդ օրերից մեկին, կարող եք տաճարում ծեսեր տեսնել։

Ինչ համատեղել Գառնիի հետ

• «Քարերի սիմֆոնիա». Բազալտե սյուներով կիրճն անմիջապես տաճարի տակ է։ Ոտքով իջնելը տևում է 30–40 րոպե, իսկ տեղացի վարորդներն առաջարկում են ամենագնացով տանել։
• Գեղարդի վանք. ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ցանկում ընդգրկված, ժայռի մեջ փորված վանք՝ հովտով 10 կմ վերև։ Միասին դրանք կազմում են Երևանից ամենահայտնի կեսօրյա ուղևորությունը։
• Լավաշի թխում Գառնի գյուղում. Մի քանի ընտանիք հյուրերին ճաշ է առաջարկում և ցույց տալիս, թե ինչպես է լավաշը թխվում թոնրում՝ գետնի մեջ փորված կավե վառարանում։
• Սևանա լիճ. Մոտ մեկ ժամ էլ մեքենայով, եթե ուզում եք ուղևորությունը վերածել ամբողջ օրվա։

Գործնական խորհուրդներ Գառնի այցելելու համար

• Կանխիկ վերցրեք տոմսի, երթուղայինի և հուշանվերների համար։
• Հագեք չսահող ներբանով կոշիկներ։ Տաճարի աստիճանները զառիթափ են, իսկ անձրևից հետո բազալտը կարող է սայթաքուն լինել։
• Ամռանը վերցրեք ջուր և գլխարկ։
• Ժայռեզրի մոտ երեխաներին մոտ պահեք։ Ոչ բոլոր դիտակետերն ունեն բազրիքներ։
• Աուդիո ուղեցույցը ներբեռնեք Երևանից դուրս գալուց առաջ։ Գյուղում կապը լավ է, բայց տեղում աուդիոյի բեռնմանը սպասել չեք ուզենա։

Լսեք Գառնիի պատմությունն այնտեղ, որտեղ այն տեղի է ունեցել

Այցելուների մեծ մասը Գառնիում անցկացնում է 20 րոպե, լուսանկարում սյուները և հեռանում։ GuideMe հավելվածն ունի Գառնիի տաճարի աուդիո ուղեցույց՝ գրված տեղացի պատմաբանների հետ. ինչու Ներոնի կողմից թագադրված թագավորը տաճար կառուցեց արևին, ինչպես այն վերապրեց քրիստոնեությունը և ինչպես վերականգնողները այն քար առ քար վերահավաքեցին։

Ուղեցույցն աշխատում է առանց ինտերնետի և հասանելի է 9 լեզվով։ Տեսեք, թե ինչ կարող է անել հավելվածը, կամ կարդացեք GuideMe հավելվածի ակնարկը։

Պլանավորո՞ւմ եք ուղևորության շարունակությունը։ Սկսեք մեր Հայաստանի ուղեցույցից և ցանկից՝ ինչ անել Երևանում։

Հաճախ տրվող հարցեր

Որքա՞ն արժե Գառնիի տաճարի մուտքը

Մեծահասակների մուտքավճարը 1 500 դրամ է։ Ուսանողները, թոշակառուները և երեխաները վճարում են զեղչված գին։ Որոշ ազգային տոներին, օրինակ՝ Վարդավառին, մուտքը օրվա մի մասում եղել է անվճար։

Որքա՞ն ժամանակ է պետք Գառնիի տաճարի համար

Մեկ-երկու ժամը բավական է տաճարի, բաղնիքի խճանկարի և ժայռեզրի դիտակետի համար։ Ավելացրեք ևս մեկ-երկու ժամ, եթե ուզում եք իջնել «Քարերի սիմֆոնիա» և վերադառնալ։

Ինչպե՞ս հասնել Երևանից Գառնի հասարակական տրանսպորտով

Նստեք 266 երթուղայինը Երևանի Գայի պողոտայում գտնվող Գայի ավտոկայանից։ Այն երթևեկում է մոտ 30 րոպեն մեկ, ճանապարհը տևում է 40–60 րոպե, ուղեվարձը մոտ 500 դրամ է։ Իջեք Գառնի գյուղի կենտրոնում և ոտքով գնացեք տաճար։

Ո՞ւմ էր նվիրված Գառնիի տաճարը

Պատմաբանների մեծ մասը կարծում է, որ այն նվիրված էր Միհրին՝ արևի հայկական աստծուն։ Այն կառուցել է Տրդատ I թագավորը մ.թ. I դարում։ Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ այն կարող էր լինել դամբարան կամ հուշակոթող։

Գառնիի տաճարը բնօրինա՞կ է

Մասամբ։ Տաճարը փլուզվել է 1679 թվականի երկրաշարժից և վերակառուցվել 1969–1975 թվականներին՝ հնարավորինս օգտագործելով բնօրինակ քարերը։ Մուգ, քանդակազարդ բլոկները բնօրինակ են, հարթերը՝ նոր։

Կա՞ արդյոք աուդիո ուղեցույց Գառնիի տաճարի համար

Այո։ GuideMe հավելվածը ներառում է Գառնիի տաճարի աուդիո ուղեցույց 9 լեզվով։ Ներբեռնեք այն Երևանից դուրս գալուց առաջ, և այն կաշխատի տեղում առանց ինտերնետի։